İçeriğe geç

Taslak: Bu yazı teknik onay bekliyor; arama motorlarına kapalıdır.

Teknik Rehber

O-ring Nasıl Ölçülür? İç Çap, Kesit ve Doğru Ölçü Rehberi

Bissan Teknik Ekibi Yayın: 6 dk okuma

O-ring iç çapı ve kesit çapının kumpasla ölçülmesini gösteren şema

O-ring’i doğru ölçmek, sızdırmazlığın yarısıdır. Birkaç onda bir milimetrelik hata bile halkanın yuvada yeterince sıkışmamasına ya da aşırı ezilip erken yorulmasına yol açar. Bu rehberde O-ring’i hangi ölçülerle tanımladığımızı, hangi araçla nasıl ölçeceğinizi, ölçüyü standart serilerle nasıl eşleştireceğinizi ve sahada en sık yapılan hataları adım adım anlatıyoruz.

O-ring ölçüsü hangi değerlerden oluşur?

Bir O-ring iki temel ölçüyle tanımlanır:

  • İç çap (d1): Halkanın iç kenarından karşı iç kenarına olan mesafe.
  • Kesit çapı (d2): Halkanın “kalınlığı”, yani dairesel kesitinin çapı. Uygulamada kesit kalınlığı, kordon çapı veya CS (cross-section) olarak da anılır.

Dış çap (D) ayrı bir ölçü değildir; iç çap ve kesitten hesaplanır: D = d1 + 2 × d2. Örneğin 20 × 2,5 mm bir O-ring’in dış çapı 20 + 2 × 2,5 = 25 mm’dir.

O-ring ölçüleri: iç çap d1, kesit çapı d2 ve dış çap D d1 (iç çap) D = d1 + 2 × d2 (dış çap) d2 Kesit (A–A) kesit çapı = kordon kalınlığı
Şekil 1. O-ring'in temel ölçüleri: iç çap (d1), kesit çapı (d2) ve hesaplanan dış çap (D).

Ölçü, siparişte ve teknik çizimlerde iç çap × kesit çapı biçiminde yazılır: “20 × 2,5” veya “20,0 × 2,50 mm”. Bissan ürün sayfalarında da bu gösterimi görürsünüz; örneğin B101 Piston Keçesi ölçü tablosundaki “O-Ring” sütununda, setteki itici O-ring’in ölçüsü “12,42 × 1,78” gibi verilir.

O-ring ölçmek için hangi araçlar gerekir?

Araç Neyi ölçer Ne zaman tercih edilir
Dijital veya verniyeli kumpas Kesit çapı, küçük ve orta iç çaplar Atölyede en pratik ve yaygın yöntem
O-ring ölçü konisi İç çap (konik skala), kesit (çentikli bölüm) Çok sayıda halkayı hızlı ayırmak için
Çevre ölçü bandı (π bant) Çevreden doğrudan çap Büyük çaplı halkalarda
Kesit şablonu / çentikli mastar Kesit çapını seriye göre eşleştirme Hızlı ön ayrım için
Profil projektörü veya optik ölçüm İç çap ve kesit, temassız Kalite kontrol ve hassas ölçüm için

Kumpasla ölçüm çoğu durumda yeterlidir. Önemli olan, halkayı ezmeden ve germeden, yani serbest hâlinde ölçmektir.

Adım adım: O-ring nasıl ölçülür?

  1. Halkayı temizleyin. Yağ, gres ve kir ölçüyü büyütür; halkayı kuru bir bezle silin.
  2. Düz bir zemine koyun. Halkayı germeden, kendi doğal biçiminde yuvarlak duracak şekilde yerleştirin.
  3. Kesit çapını (d2) ölçün. Kumpas çenelerini halkaya yalnızca değecek kadar kapatın; sıkarsanız kauçuk ezilir ve ölçü küçük çıkar. Halkanın üç-dört farklı noktasından ölçüp ortalamasını alın.
  4. İç çapı (d1) ölçün. Kumpasın iç ölçü çeneleriyle ya da halka düz zemindeyken iç kenardan karşı iç kenara ölçün. Halka tam yuvarlak durmayabileceği için birbirine dik iki eksende ölçüp ortalamasını alın.
  5. Büyük çaplarda çevreden gidin. Kumpasın yetmediği büyük halkalarda çevreyi π bant ile ölçün veya halkanın orta hattının çevresini (L) bulup d1 = L ÷ π − d2 formülünü kullanın.
  6. Ölçüyü standart serilerle karşılaştırın. Bulduğunuz değerleri aşağıdaki serilerle eşleştirin; ölçü bir seriye çok yakınsa büyük olasılıkla o seridendir.

O-ring ölçü konisiyle ölçüm

Ölçü konisi, üzerinde iç çap skalası bulunan konik bir mastardır. Halka koninin üzerine gergin olmadan kaydırılır ve durduğu noktadaki skaladan iç çap okunur. Koninin çentikli kısmı veya ayrı bir şablon ise kesit çapını seriye göre ayırmaya yarar. Depoda çok sayıda halkayı hızlıca ayırmak için pratiktir, fakat hassas sipariş ölçüsü için kumpasla doğrulamak gerekir.

Kesik veya şerit O-ring’de iç çap hesabı

Halka kopmuşsa ya da kordon (şerit) O-ring ile çalışıyorsanız iç çapı uzunluktan hesaplayabilirsiniz. Bunun için halkanın orta hattı boyunca uzunluğu (L) ve kesit çapını (d2) ölçün:

d1 = L ÷ π − d2

Örnek: Uzunluk 314 mm, kesit 5 mm ise iç çap ≈ 314 ÷ 3,1416 − 5 ≈ 94,9 mm’dir.

İpucu

Uzunluğu ölçerken kordonu germeyin. Gerilen kauçuk hem uzar hem de incelir; bu da iç çapı büyük, kesiti küçük gösterir.

Kullanılmış O-ring’den ölçü almak doğru mu?

Mümkünse hayır. Bir süre çalışmış O-ring artık orijinal ölçüsünde değildir:

  • Kalıcı deformasyon: Uzun süre sıkıştırılan halka zamanla yassılaşır ve kesiti küçük ölçülür.
  • Şişme veya büzülme: Akışkanla uyumsuz bir malzeme şişebilir ya da büzülebilir.
  • Aşınma ve gerilme: Dinamik uygulamalarda kesit aşınır; takılırken gerilmiş halka iç çapı büyük gösterir.

Bu nedenle en güvenilir yol, yuva (kanal) ölçülerinden gitmektir: mil veya silindir çapı, kanal dibi çapı ve kanal genişliği. Bu ölçüler doğru O-ring’i tasarım gereği belirler.

Yuva ölçüsünden O-ring nasıl seçilir?

O-ring, yuvasında belli bir oranda sıkıştırılarak sızdırmazlık sağlar. Kesit çapı, yuvanın derinliğinden büyük seçilir; aradaki fark sıkıştırma oranını verir:

Sıkıştırma (%) = (d2 − kanal derinliği) ÷ d2 × 100

Tasarım kılavuzlarında yaygın olarak kullanılan aralıklar şunlardır:

Uygulama Tipik sıkıştırma aralığı
Statik, radyal (mil veya silindir üzerinde) yaklaşık %18–25
Statik, eksenel (yüzey sızdırmazlığı) yaklaşık %20–30
Dinamik, ileri-geri hareket yaklaşık %10–20
Dinamik, dönen mil yaklaşık %0–10

İki tamamlayıcı kural daha vardır:

  • Germe: Mil üzerindeki kanala takılan O-ring’in iç çapı, kanal dibi çapından biraz küçük seçilir. Montajdaki germe genellikle %1–5 aralığında tutulur; fazla germe kesiti inceltir ve sıkıştırmayı azaltır.
  • Kanal doluluğu: O-ring hacmi kanal hacminin tamamını doldurmamalıdır. Isıl genleşme ve olası şişme için pay bırakılır; kanal doluluğu genellikle %75–85 civarında hedeflenir.
Not

Bu oranlar genel tasarım değerleridir. Basınç, sıcaklık, akışkan ve malzeme sertliği değiştikçe doğru değer de değişir; kritik uygulamalarda yuva hesabını teknik ekibimizle birlikte yapalım.

Standart ölçü serileri: ISO 3601 ve AS568

Ölçtüğünüz değeri standart bir seriyle eşleştirmek, hem tedariki kolaylaştırır hem de yuva hesabını güvenilir kılar.

  • ISO 3601-1: Akışkan güç sistemlerinde (hidrolik ve pnömatik) kullanılan O-ring’lerin iç çaplarını, kesitlerini, toleranslarını ve tanım kodlarını belirler. Genel endüstriyel uygulamalar için iki iç çap tolerans sınıfı vardır: daha dar toleranslı A sınıfı ve genel amaçlı B sınıfı. Eski çizimlerde görülen DIN 3771 atfının güncel karşılığı DIN ISO 3601 serisidir.
  • SAE AS568: İnç tabanlı ölçü serisidir; halkalar “-210” gibi üç haneli numaralarla anılır. İlk hane kesit serisini gösterir.

AS568 serisinin metrik kesit karşılıkları, sahada en sık karşılaşılan değerlerdir:

AS568 serisi Kesit (inç) Kesit (mm)
-0xx 0,070 1,78
-1xx 0,103 2,62
-2xx 0,139 3,53
-3xx 0,210 5,33
-4xx 0,275 6,99

Ölçtüğünüz kesit 1,78 / 2,62 / 3,53 / 5,33 / 6,99 mm’ye çok yakınsa halka büyük olasılıkla bu seridendir. 2 / 2,5 / 3 / 4 / 5 mm gibi yuvarlak değerler ise genellikle metrik ölçüleri gösterir.

O-ring ölçerken sık yapılan 6 hata

  1. Kumpası sıkmak: Kauçuk ezilir, kesit gerçek değerinden küçük ölçülür.
  2. Halkayı gererek ölçmek: İç çap büyük, kesit küçük çıkar.
  3. Tek noktadan ölçmek: Halka tam yuvarlak değildir; birkaç ölçümün ortalaması alınmalıdır.
  4. Kullanılmış halkaya güvenmek: Kalıcı deformasyon ve şişme ölçüyü bozar; yuva ölçüsünden doğrulayın.
  5. İnç ve metrik serileri karıştırmak: 1,78 ile 1,8 mm aynı değildir; sıkıştırma oranını değiştirir.
  6. Yalnızca ölçüye bakmak: Doğru ölçü, yanlış malzemeyle yine sızdırır. Çalışma sıcaklığını ve akışkanı da belirtin.

Sonuç

O-ring’i doğru tanımlamak için iki ölçü yeter: iç çap ve kesit çapı. Halkayı ezmeden ve germeden, birkaç noktadan ölçün; mümkünse yuva ölçülerinden doğrulayın ve ölçüyü standart bir seriyle eşleştirin. Ölçünün yanında çalışma basıncını, sıcaklığı ve akışkanı da belirttiğinizde doğru malzemeyi seçmek kolaylaşır.

O-ring’in hangi uygulamalarda ve hangi koşullarda kullanıldığını merak ediyorsanız O-ring nerede kullanılır? yazımıza, contayla farkı için de O-ring ve conta arasındaki fark yazımıza göz atabilirsiniz.

Doğru sızdırmazlık elemanını birlikte seçelim

Ölçülerinizi, çalışma basıncını, sıcaklığı ve akışkanı paylaşın; Bissan Teknik Ekibi uygun O-ring, keçe veya set kombinasyonunu önersin. Standart dışı ölçüler için kendi tesisimizde özel üretim yapıyoruz.

Sık sorulan sorular

O-ring ölçüsü nasıl yazılır?

O-ring ölçüsü iç çap × kesit çapı biçiminde, milimetre olarak yazılır. Örneğin 20 × 2,5 mm; iç çapı 20 mm, kesit çapı 2,5 mm olan halkadır. İnç serisinde ölçü genellikle AS568 numarasıyla (ör. -210) belirtilir.

Kumpas olmadan O-ring ölçülebilir mi?

Kaba bir tahmin için halkanın çevresini esnek bir şerit metreyle ölçüp π'ye bölebilir, çıkan değerden kesit çapını düşerek iç çapı bulabilirsiniz. Ancak kesit çapını cetvelle doğru ölçmek zordur; sipariş öncesinde kumpas veya O-ring ölçü konisi kullanmanız önerilir.

O-ring'in inç ölçülü olduğunu nasıl anlarım?

Kesit çapı 1,78 / 2,62 / 3,53 / 5,33 / 6,99 mm gibi değerlere çok yakınsa halka büyük olasılıkla inç tabanlı AS568 serisindendir. 1,5 / 2 / 2,5 / 3 / 4 / 5 mm gibi yuvarlak değerler ise genellikle metrik ölçüyü gösterir.

Kesit çapı 1,78 mi, 1,8 mi olmalı?

İkisi farklı serilerdir. 1,78 mm, inç tabanlı serinin (0,070 inç) metrik karşılığıdır; 1,8 mm ise metrik bir kesittir. Aradaki fark küçük görünse de sıkıştırma oranını değiştirir; yuva hangi seriye göre tasarlandıysa o kesiti kullanın.

Standart ölçüde olmayan O-ring üretilebilir mi?

Evet. Bissan, standart dışı iç çap ve kesitlerde, uygulamaya uygun malzemeyle özel üretim yapar. Ölçüleri, çalışma basıncını, sıcaklığı ve akışkanı bildirmeniz yeterlidir.

İlgili ürünler

Teklif alın

O-ring ve sızdırmazlık ihtiyacınızı yazın, uygun çözümü birlikte belirleyelim

Ölçüleri, çalışma koşullarını ve adet bilgisini yazın; teknik ekibimiz size dönüş yapsın.

Whatsapp